Tư duy làm chủ: 5 dấu hiệu bạn vẫn đang làm thuê cho mình

Tư duy làm chủ dành cho người kinh doanh online — Hoàng Tiến Vỹ

Bạn đã là chủ. Có mã số thuế, có khách, có doanh thu. Nhưng nếu tuần sau bạn ốm nằm một chỗ bảy ngày, việc gì trong cửa hàng của bạn vẫn chạy được?

Câu hỏi đó khó chịu vì phần lớn chúng ta trả lời được ngay: gần như không việc nào. Đơn không ai chốt. Tin nhắn không ai trả lời. Hàng không ai đóng. Đó là dấu hiệu rõ nhất của việc thiếu tư duy làm chủ.

Trên mạng, người ta hay bàn chuyện làm thuê hay làm chủ, như thể chỉ cần mở được cửa hàng là xong. Tôi thấy ngược lại. Mở cửa hàng là phần dễ. Phần khó là sau khi mở rồi, bạn vẫn nghĩ như một người làm thuê — chỉ khác là bây giờ bạn làm thuê cho chính mình, không lương, không ngày nghỉ.

Tư duy làm chủ là gì?

Tư duy làm chủ là cách nghĩ đặt hệ thống lên trước bản thân: thay vì hỏi “hôm nay tôi phải làm gì”, người có tư duy làm chủ hỏi “việc này ai làm cũng được, hay chỉ mình tôi làm được”. Người làm thuê bán thời gian để đổi lấy kết quả. Người làm chủ xây thứ tạo ra kết quả ngay cả khi mình vắng mặt.

Định nghĩa này khác với cách hiểu phổ biến. Đa số bài viết về chủ đề này nói về sự dám: dám nghĩ lớn, dám chịu trách nhiệm, dám rời vùng an toàn. Những điều đó đúng, nhưng chúng là thái độ, không phải tư duy. Thái độ giúp bạn bắt đầu. Tư duy làm chủ mới giúp bạn đi được đường dài.

Sự khác nhau nằm ở câu hỏi mặc định trong đầu bạn mỗi sáng. Tư duy làm chủ quyết định bạn xây được một doanh nghiệp, hay chỉ tự tạo cho mình một công việc khắc nghiệt hơn công việc cũ.

Vì sao có công ty rồi vẫn thiếu tư duy làm chủ?

Vì cái bẫy này rất dễ chịu lúc đầu. Tự làm thì nhanh hơn, rẻ hơn, chắc tay hơn. Bạn giỏi việc nên bạn làm. Làm xong thấy hài lòng. Ngày mai lại làm tiếp. Không ai thấy mình đang đánh mất tư duy làm chủ trong lúc đang rất bận rộn.

Ba tháng đầu, cách đó hiệu quả thật. Ba năm sau, bạn nhận ra mình mắc kẹt trong chính thứ mình tạo ra. Doanh thu vẫn tăng, nhưng thời gian thì không. Rất nhiều chủ shop online ở Việt Nam đang đứng đúng chỗ đó: bán được hàng, nhưng không lớn lên được, vì mọi thứ đều phải đi qua một người.

Một người doanh nhân theo đúng nghĩa là người tổ chức nguồn lực để tạo ra giá trị. Chữ “tổ chức” mới là phần việc chính. Còn nếu cả ngày bạn chỉ đang thực thi, thì vai trò thật của bạn trong công ty mình vẫn là nhân viên.

5 dấu hiệu bạn đang thiếu tư duy làm chủ

Đây là năm dấu hiệu tôi thấy nhiều nhất khi làm việc với các chủ shop và chủ doanh nghiệp nhỏ. Bạn tự chấm, không cần nói với ai.

  1. Bạn là người duy nhất biết mật khẩu. Fanpage, sàn, ngân hàng, file khách hàng — tất cả nằm trong đầu bạn và trong điện thoại bạn. Không ai thay được vì không ai vào được.
  2. Bạn tự hào vì mình bận. Câu cửa miệng là “tôi không có thời gian”. Bận trở thành huy hiệu chứng minh mình nghiêm túc, thay vì là tín hiệu cảnh báo hệ thống đang hỏng.
  3. Bạn không có quy trình viết ra giấy. Mọi việc đều truyền miệng. Nhân viên mới vào phải hỏi bạn từng bước. Người cũ nghỉ là mang theo cách làm.
  4. Bạn đo bằng độ chăm chỉ, không đo bằng con số. Hỏi tháng này bao nhiêu khách mới, tỉ lệ chốt bao nhiêu, chi phí ra một khách là bao nhiêu — bạn phải ngồi tính lại từ đầu.
  5. Bạn sợ giao việc vì sợ hỏng. Nên bạn giữ hết. Giữ hết nên không ai giỏi lên. Không ai giỏi lên nên bạn càng phải giữ. Vòng lặp này siết dần từng năm.

Đúng ba dấu hiệu trở lên là bạn đang ở trong vòng lặp đó. Tin tốt: không dấu hiệu nào nói về vốn hay may mắn. Cả năm đều là thói quen nghĩ, mà thói quen thì sửa được. Tư duy làm chủ không phải thứ bẩm sinh.

Người làm chủ công việc và người bị công việc làm chủ khác nhau thế nào?

Cùng một tình huống, hai cách nghĩ dẫn tới hai hành động hoàn toàn khác. Bảng dưới là những tình huống rất đời thường của người kinh doanh online.

Tình huốngNghĩ như người làm thuê cho mìnhNghĩ theo tư duy làm chủ
Khách nhắn tin lúc 11 giờ đêmCố trả lời hết rồi mới đi ngủDựng sẵn câu trả lời cho 20 câu hỏi hay gặp
Đơn hàng tăng gấp đôiThức khuya hơn, dậy sớm hơnViết lại quy trình đóng gói để người khác làm được
Một nhân viên nghỉ việcÔm luôn phần việc đóXem lại vì sao vị trí đó phụ thuộc vào một người
Tháng này lãi ítCắt chi phí, làm nhiều giờ hơnTìm xem khách rơi ở khâu nào trong đường đi
Muốn nghỉ ba ngàyKhông dám, sợ mất kháchThử nghỉ một ngày để biết chỗ nào đang hở

Cột bên phải không cần thêm tiền. Nó chỉ cần bạn dừng lại nửa tiếng để nghĩ, thay vì lao vào làm ngay. Nửa tiếng đó chính là tư duy làm chủ trong đời thường.

Sai lầm lớn nhất của tôi trong mười năm đầu

Tôi từng nghĩ làm chủ nghĩa là việc gì cũng phải tự tay làm. Năm 2010 tôi mở cửa hàng máy tính đầu tiên ở Bắc Giang. Khách hỏi cấu hình, tôi tư vấn. Máy hỏng, tôi cầm tuốc nơ vít. Hoá đơn, tôi viết. Tối về, tôi kiểm kho.

Đến năm 2012 tôi lập công ty. Có thêm người, có thêm bàn, nhưng cách nghĩ của tôi thì không đổi. Việc gì tôi cũng thấy mình làm nhanh hơn nhân viên, nên việc gì tôi cũng nhận về. Năm 2014 công ty trở thành Intel Gold Partner. Nhìn từ ngoài vào là một cột mốc đẹp. Nhìn từ trong ra, tôi vẫn là người mở cửa đầu tiên và tắt đèn cuối cùng.

Cái giá tôi trả không phải là tiền. Là những năm tháng tôi có mặt ở cửa hàng nhiều hơn ở nhà, và tưởng như vậy mới là làm chủ.

Thứ làm tôi đổi cách nghĩ không phải một khoá học. Là một lần tôi phải nghỉ vì sức khoẻ, mọi thứ chậm lại thấy rõ. Lúc đó tôi mới hiểu tư duy làm chủ thật sự nghĩa là gì: một doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào chủ thì không phải doanh nghiệp, đó là một công việc tự tạo. Từ 2020 tôi chuyển sang đào tạo, việc đầu tiên tôi làm là viết ra quy trình cho từng phần việc trước khi nhận học viên.

Nếu bạn cũng đang ở giai đoạn ôm hết việc mà vẫn thấy không đủ, thì thứ bạn cần không phải là cố gắng thêm. Bạn cần một hệ thống làm thay bạn phần việc lặp đi lặp lại, để bạn còn đầu óc mà nghĩ những việc chỉ bạn nghĩ được.

Ba việc cần làm để chuyển sang tư duy làm chủ

Không cần đổi cả cuộc đời trong một tuần. Tư duy làm chủ hình thành qua ba việc rất cụ thể, làm được ngay trong tháng này.

Việc 1 — Ghi lại một ngày của bạn

Trong bảy ngày, ghi ra giấy mọi việc bạn làm và mất bao lâu. Cuối tuần tô màu ba nhóm: việc chỉ bạn làm được, việc người khác làm được, việc lẽ ra máy làm được. Hầu hết giật mình vì nhóm thứ ba chiếm nhiều nhất.

Việc 2 — Viết ra một quy trình duy nhất

Chọn việc bạn lặp lại nhiều nhất. Viết từng bước như đang dặn người mới. Mười dòng là đủ. Đây là viên gạch đầu tiên của tự động hoá kinh doanh, vì không có quy trình thì không có gì để tự động. Đây cũng là bài tập rèn tư duy làm chủ dễ thấy kết quả nhất.

Việc 3 — Nhìn đường đi của khách, không chỉ nhìn đơn hàng

Người có tư duy làm chủ không đếm đơn, họ xem khách rơi ở đâu. Từ lúc người lạ biết tới bạn đến lúc trả tiền là một hành trình có nhiều khúc. Hiểu phễu bán hàng là gì giúp bạn thấy khúc nào đang rò, thay vì đổ lỗi chung chung cho thị trường.

Làm xong ba việc này, khối lượng công việc chưa giảm ngay, nhưng cảm giác mất kiểm soát thì giảm rõ. Vì lần đầu tiên bạn nhìn công việc của mình từ bên ngoài, chứ không từ bên trong. Đó là lúc tư duy làm chủ bắt đầu hình thành.

Tóm lại về tư duy làm chủ

Ba ý đáng nhớ nhất của bài này:

  • Làm chủ không phải là chức danh. Đó là việc bạn xây thứ chạy được khi bạn vắng mặt.
  • Thiếu tư duy làm chủ không làm bạn nghèo ngay, nó làm bạn kẹt dần — và kẹt thì khó thấy hơn nghèo.
  • Tư duy làm chủ đo được bằng một câu hỏi: bạn nghỉ bảy ngày thì việc gì vẫn chạy.
  • Lối ra bắt đầu bằng một tờ giấy ghi lại một ngày của bạn, không phải bằng một khoản đầu tư lớn.

Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: uy tín cá nhân của bạn cũng là một tài sản cần hệ thống. Nếu bạn muốn khách tìm tới thay vì bạn đi tìm khách, hãy đọc thêm về xây dựng thương hiệu cá nhân cho người làm chủ.

Câu hỏi thường gặp về tư duy làm chủ

Tư duy làm chủ có cần thiết khi tôi làm một mình không?

Cần nhất là lúc làm một mình. Khi chỉ có bạn, mọi việc đều đổ về bạn, nên nếu không sớm tách việc ra khỏi con người thì càng bán được hàng bạn càng ngộp. Người làm một mình mà có tư duy làm chủ sẽ dựng quy trình ngay từ đơn hàng thứ mười.

Tôi không có tiền thuê người thì giao việc cho ai?

Giao cho công cụ trước, giao cho người sau. Phần lớn việc lặp lại trong kinh doanh online là trả lời câu hỏi giống nhau, nhắc khách, lưu thông tin. Những việc này giao được cho phần mềm với chi phí rất nhỏ, và đó là bước đầu của một hệ thống bán hàng tự động.

Làm chủ khác làm thuê ở điểm quan trọng nhất nào?

Ở chỗ ai chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Người làm thuê hoàn thành phần việc được giao. Người làm chủ phải trả lời cho cả phần không ai giao. Đó cũng là lý do tư duy làm chủ mệt hơn, nhưng tự do hơn.

Bao lâu thì thay đổi được cách nghĩ?

Theo kinh nghiệm triển khai của tôi, khoảng ba tháng để thành thói quen, nếu mỗi tuần bạn viết ra được một quy trình mới. Cái khó không phải là hiểu, mà là chịu dừng tay lại để nghĩ trong lúc việc vẫn đang dồn.

Tôi nên bắt đầu từ đâu nếu chỉ có một giờ mỗi ngày?

Dùng giờ đó để ghi lại việc mình làm trong ngày, liên tục bảy ngày. Không tối ưu gì vội. Nhìn thấy sự thật trước đã. Gần như ai làm xong bảy ngày này cũng tự tìm ra việc cần bỏ đầu tiên.

Nếu bạn đang làm chủ mà chưa có một ngày nghỉ trọn vẹn

Nếu bạn đang kinh doanh online, mỗi tối vẫn ôm điện thoại trả lời khách tới khuya, cuối tháng nhìn lại thấy doanh thu có mà thời gian thì không còn — vấn đề không nằm ở sự cố gắng của bạn. Tư duy làm chủ lúc này là dừng lại và tìm người làm thay phần việc lặp lại, kể cả khi “người” đó là một phần mềm.

Tôi đề xuất bạn tìm hiểu chương trình Hệ Thống Bán Hàng Tự Động Bằng AI: Tư Vấn – Chăm Sóc – Chốt Đơn 24/7 Thay Bạn.

  • Bộ kịch bản trả lời khách 24/7 mang về dùng được ngay
  • Cách dựng quy trình chăm sóc khách tự động mà không cần thuê thêm người
  • Cách nhìn ra khúc đang rò trong đường đi của khách và bịt lại
  • Một bản đồ việc nào nên giao cho máy, việc nào bạn phải giữ

Buổi đào tạo diễn ra online hằng tháng. Không cần thuê thêm người. Không rành công nghệ vẫn làm được. Và có vé miễn phí cho buổi gần nhất.

Bạn ngủ. Hệ thống vẫn làm việc.

👉 Muốn hiểu bức tranh lớn trước thì đọc phễu bán hàng là gì tại đây

👉 Xem lộ trình khoá học của Hoàng Tiến Vỹ tại đây

Để lại một bình luận